İspanya’da yardımcı üreme teknikleri, donasyonlar ve donörlerle ilgili bölümleri de içeren 2006 tarihli 14 No’lu Kanun ile düzenleniyor. Donörlerin kimliği anonim ve yapay döllenme (IAD) yaptıracak olan kadın donör seçimine müdahale edemez; aynı şekilde donör de sperm verdiği alıcının kimliğini bilemez. Donörlerin kimliği, ancak istisnai durumlarda, doğan çocuğun hayatı veya sağlığı için risk varsa, açıklanabilir.
DANİMARKALI DONÖRÜN ÖLÜMCÜL BİR GENETİK VARYANT TAŞIDIĞI BELİRLENDİ
Kasım 2023’te Avrupa sağlık yetkilileri, yapılan incelemelerde bu donörün kanserojen ve potansiyel olarak ölümcül bir genetik varyant taşıdığını doğruladıktan sonra, ona ait tüm sperm örneklerinin kullanımını engelledi. Söz konusu genetik mutasyonun, donörün birçok çocuğuna geçtiği de tespit edildi.
BİR DONÖRDEN DOĞABİLECEK ÇOCUK SAYISINDA 6 ÇOCUK SINIRI
Kanun, bir donörden İspanya’da en fazla altı çocuk doğabileceğini açıkça belirtir. Ancak Danimarkalı “7069 numaralı donör” vakasında bu sınır aşıldı. Bir araştırmaya göre İspanya’da bu donörden 35 çocuk doğdu. Sağlık Bakanlığı bunlardan yalnızca 10’unun İspanya’da doğduğunu doğruluyor.
Ulusal donör kayıt sistemi 2017’de oluşturulmuş olsa da birkaç yıl sonra tam işlevsel hâle geldi.
Barcelona Otonom Üniversitesi’nden hukuk uzmanı Marc Abraham Puig şöyle diyor:
“Yasa çok açık: En fazla altı doğum olabilir. Bu sınır aşıldıysa yasa ihlal edilmiştir.”
SEF (İspanyol Üreme Derneği) hukuk danışmanı Fernando Abellán da kayıt sistemi kurulmadan önceki eksiklikleri hatırlatıyor:
“O dönem merkezler donöre başka merkezlerde bağış yapıp yapmadığını sormakla yetiniyordu. Merkezî bir kayıt olmadığı için bu sistemin ciddi açıkları vardı.”
Bir kadın belirli bir donörden hamile kaldığında, gelecekte ikinci çocuk için aynı donörün spermini ayırtma hakkına sahiptir. Ancak toplamda yine altı çocuk sınırı geçilemez.
İSPANYA’DA DONÖRÜ KİM SEÇİYOR?
En uygun donör, İspanya’da tıbbi ekip tarafından seçilir. Seçimde aşağıdaki özellikler dikkate alınır: Kan grubu, ırk, ten rengi, fiziksel yapı, boy, saç rengi, göz rengi.
Alıcı kadına yalnızca donör hakkında genel bilgiler verilir; donörü bizzat seçme hakkı yoktur.
İSPANYA’DA DONÖR OLMA ŞARTLARI
Donör olmak isteyen kişinin kapsamlı tıbbi ve psikolojik testlerden geçmesi gerekir.
Gereklilikler:
Yaş: 18–50
Cinsel yolla bulaşan hastalık olmaması
Genetik hastalık geçmişinin olmaması
Normal kromozom yapısı (karyotip)
Yüksek kaliteli semen
Tam psikolojik yeterlilik
Klinikler, başvuran erkeklerin yalnızca %10’unu donör olarak kabul ediyor.
Genetik hastalıklara karşı çok sıkı filtreleme yapılmasına rağmen bazı nadir hastalıklar mevcut testlerle tespit edilemeyebilir. Danimarkalı donör 7069 vakası bunun bir örneğidir. Abellán şöyle diyor:
“Donörlerde yapılan testler sınırlıdır. Tüm genetik ihtimaller kapsanamaz; özellikle çok nadir veya çok faktörlü hastalıklarda.”
İspanya Genturis Ağı koordinatörü Dr. Ignacio Blanco ise şunu ekliyor:
“Yasa, kalıtsal hastalıkları elimine etmek için mümkün olan her şeyin yapılmasını şart koşuyor. Ancak gametlerde mevcut olan bir bozukluk yine de geçebilir. Bu nedenle tüm gametlerde genetik tanı tekniklerinin uygulanması şu an tartışılıyor.”
BAĞIŞ ÜCRETLİ DEĞİL, ANCAK MASRAF KARŞILIĞI VERİLİYOR
Sperm bağışı altruistiktir; yani bağışın kendisi için ödeme yapılmaz. Ancak donörlere rahatsızlık ve zaman kaybı karşılığında 30–50 euro arasında bir tazminat ödenir. Tüm süreç genelde 16–24 bağış seansı gerektirir. Ücreti alıcı kadın veya çift karşılar.
AVRUPA ÇAPINDA DÜZENLEME İHTİYACI
Donör yalnızca tedavinin başarılı olup olmadığını ve kaç çocuk doğduğunu öğrenebilir. Ancak İspanya’da, genetik bozukluklar veya ciddi sağlık sorunları ortaya çıkması hâlinde mahkeme kararıyla donör kimliği açıklanabilir. Bu durumlarda iletişim yalnızca mahkeme ve uzmanlar aracılığıyla sağlanır; taraflar doğrudan temas ettirilmez.
KAYNAK: HABER GLOBAL
