Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden “Yaşayan İnsan Hazineleri” ödülünü alan Bursalı devdâh ustası Ertuğrul Şengünalp, Osmanlı’dan günümüze uzanan 680 yıllık devdâhlık mesleğinin bilinen son temsilcisi olarak üretimini sürdürüyor. Şengünalp, her gün kilometrelerce koşarak tamamen insan gücüne dayalı yöntemlerle ipek iplik üretiyor.
Osmangazi ilçesi Muradiye Mahallesi’nde bulunan atölyesinde çalışmalarını sürdüren 60 yaşındaki usta, çocuk yaşta başladığı devdâhlık sanatını 53 yıldır aralıksız devam ettiriyor. Ham ipeğin ipliğe dönüştürüldüğü bu zorlu el sanatı, bugün dünyada neredeyse yok olma noktasına gelmiş durumda.
“Günde 20 kilometre koşmadan iplik olmaz”
Devdâhlığın büyük bir fiziksel dayanıklılık gerektirdiğini anlatan Şengünalp, “Bu sanat, dahta koşar gibi sürekli hareket ederek yapılan bir iştir. Günde 15-20 kilometre koşmadan ipek iplik üretmek mümkün değil” diyerek mesleğin ne denli meşakkatli olduğunu vurguluyor.
Gazoz kasalarıyla başlayan ustalık yolculuğu
Devdâhlıkla 7 yaşında tanışan Şengünalp, babasının yanında çırak olarak başladığı ilk günleri gülümseyerek hatırlıyor. “Boyum tezgâha yetmiyordu. Altıma gazoz kasaları koyduk. Babam ‘Hadi oğlum’ dedi ve bu sanatla tanıştım” sözleriyle çocukluk anılarını paylaşıyor.
Bugün hâlâ aynı tezgahta üretim yapan usta, tezgâh üzerindeki 24 kancaya bağlanan ipliklerle saatlerce koşarak çalışıyor. Yaklaşık 700 gram iplik elde edebilmek için günde en az 6 saat boyunca durmaksızın hareket ediyor.
İpek kazanlarda kaynıyor, renkler ortaya çıkıyor
Üretim sürecinin yalnızca koşmaktan ibaret olmadığını belirten Şengünalp, ipliklerin hafta sonları zeytinyağlı sabunlarla kazanlarda kaynatıldığını ifade ediyor. Bu işlemle ipek böceği kozasından kalan serisinin temizlendiğini söyleyen usta, kaynatma sonrası ipliğin doğal rengine ulaştığını aktarıyor.
Yaklaşık yüzde 25-30 oranında fire verilen süreçten sonra iplikler, 320 farklı renkten oluşan özel kartelaya göre boyanıyor. Üretilen ipek iplikler; halk eğitim merkezleri, olgunlaşma enstitüleri ve el sanatlarıyla uğraşan ustalar tarafından kullanılıyor.
Bursa’dan Japonya’ya uzanan emek
Teknolojinin gölgesinde unutulmaya yüz tutan devdâhlık sanatı, Şengünalp’in emeğiyle yurt dışından da ilgi görüyor. Özellikle Japonya’da geleneksel el sanatlarında kullanılan bu ipliklerin, “İnoye” adı verilen çalışmalarda tercih edildiğini belirten Şengünalp, bunun emeğin evrensel değerini gösterdiğini söylüyor.
Cumhurbaşkanı’ndan anlamlı ödül
Kültür ve Turizm Bakanlığı sanatçısı olarak 12 yıldır festival ve fuarlarda Bursa’yı temsil eden Ertuğrul Şengünalp, Ankara’da düzenlenen törende “Yaşayan İnsan Hazineleri” ödülünü Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın elinden aldı.
O anı anlatırken duygulanan Şengünalp, “Bu ödülü ben değil, Bursa aldı. Bursa ipekçiliği kazandı” diyerek mutluluğunu dile getirdi.
“Destek olmazsa bu sanat benimle bitecek”
Devdâhlık sanatını yeni kuşaklara aktarmak istediğini vurgulayan Şengünalp, yetkililere destek çağrısında bulundu. “Ben bıraktığımda bu sanatı sürdürecek kimse yok. Destek olmazsa 680 yıllık bir miras benimle birlikte yok olacak” ifadelerini kullandı.
Şengünalp, kendisini ziyaret ederek destek veren Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın’a da teşekkür ederek, bu değerin fark edilmesinin kendisi için en büyük mutluluk olduğunu sözlerine ekledi.
